João de Barros – De zeeslag van Hormuz


Er is veel te doen om de Straat van Hormuz, die trechter waardoor het water en de olie uit de Perzische Golf in de Golf van Oman stromen. Iran stopt er een prop in, de VS proberen die eruit te wrikken, Khamenei tikt Trump op de gretige vingers en de wereld kijkt bibberend toe en bidt tot het hele arsenaal aan goden voor behoud in een steeds onzekerder wordende toekomst.

Het is niet voor het eerst dat hebzucht en handelsbelangen in deze nauwe doorgang om elkaar heen dansten op de donderklanken van kanonskogels: in 1625 lagen de toenmalige wereldmachten Holland en Portugal met elkaar in de clinch en ruim een eeuw eerder belegerde de Portugese gouverneur Afonso d’Albuquerque de stad Hormuz en riep de koning op zich te onderwerpen aan het gezag van de Portugese koning, Dom Manuel I – of, op zijn Nederlands, Emanuel de Eerste –, en belasting te betalen. De Perzische koning was nog minderjarig en de vervangende machthebber, vizier Coge Atar, wachtte met antwoorden om tijd te winnen en zich voor te bereiden op de oorlog.

De Portugese kroniekschrijver João de Barros deed er verslag van. Hier een beknopte weergave van dat verslag.

 

De vizier antwoordde de volgende morgen ‘dat die stad geen belasting betaalde, maar juist zelf tol hief over de in- en uitvoer van koopwaar, en dat de Portugese gezagvoerder, als hij in naam van zijn koning handel wilde drijven, als vriend zou worden ontvangen. Omdat het antwoord van Afonso d’Albuquerque liet vrezen dat de stad bestormd zou worden, hetgeen Coge Atar niet bijster beviel, weerklonk zowel in de stad als op de schepen die avond en nacht veel geschreeuw begeleid door tromgeroffel en andere krijgsmuziek. En bij het krieken van de dag voeren alle grote en kleine schepen uit, barstensvol manschappen achter de katoenen beschutting van de relingen. Daar waar de vijand aan land zou kunnen gaan, stond geschut opgesteld en zag het strand zwart van de gewapende lieden, en in alle ramen van de stad verdrongen mensen zich alsof ze niets wilden missen van een feestelijk schouwspel: Coge Atar zou alle Portugezen levend gevangennemen, had hij aangekondigd, omdat hij vernomen had dat ze uitmuntende zeevaarders waren.’

Uiteraard had Afonso d’Albuquerque niet stilgezeten en ‘het werk verdeeld onder zijn officieren: de ankers mochten pas uitgeworpen worden om de stad te bestormen wanneer hij het bevel daartoe gaf, nadat de artillerie haar werk had gedaan. Zodra de dag aanbrak en de krijgstrompet had geklonken, begonnen onze scheepskanonnen te vuren en zo ook die van hen, ofschoon minder fel, en de twee vloten botsten op elkaar, met zoveel vuur en rook en gedreun dat het de hel geleek.’

De vijand viel aan in kleine boten waaruit een regen van pijlen werd afgeschoten op de Portugezen, zodat die zich in hun schip moesten verschansen. Maar zodra de vuige Moren meenden dat ze een schip konden enteren, kregen ze lik op stuk en beten in het zand, oftewel het water van de Golf. Dat water kleurde rood van het bloed van vijanden die overboord waren geslagen en door Portugezen vanuit sloepen aan mootjes werden gehakt. Vervolgens werden niet alleen de grote en kleine schepen op zee in brand gestoken, maar dreigden die op blokken in de werf hetzelfde lot te ondergaan, en de Perzen verschansten zich achter de stadsmuren. 

Een uit Granada afkomstige Moor voer met een witte vlag in een roeiboot naar het schip van de Portugese admiraal en zei ‘na een hele stroom vleiende woorden om hem voor zich in te nemen, dat de koning en Coge Atar hem smeekten om zijn machtige geweld te staken, de werf met de schepen die daar lagen niet in brand te steken en als compensatie voor het niet aanvaarden van zijn vriendschap genoegen te nemen met de dood van zoveel manschappen en het verlies van zoveel schepen, want alle schade die hij verder nog zou aanrichten, zou de Portugese koning niet ten goede komen, daar de Perzische vorst zich onderwierp aan diens gezag en alle voorwaarden die Afonso d’Albuquerque stelde. De volgende morgen zou hij gezanten sturen om alles vast te leggen.’

Nu was het geenszins de bedoeling van Afonso d’Albuquerque om de stad geheel te verwoesten, ook al had hij dat gemakkelijk gekund, maar haar te onderwerpen, zoals de koning wilde, en hij antwoordde dat hij ‘zijn ridders in toom zou houden, maar dat de stad in de as gelegd zou worden als de beloften niet werden nagekomen, want het Portugese volk duldde geen veinzerij. Omdat de Perzische koning nog jong was en geen schuld droeg voor wat er was gebeurd, trok hij zich terug en richtte hij verder geen schade aan.’

De schermutselingen hadden de hele dag in beslag genomen en vermoeid namen ze de schade op: ‘Tien van onze soldaten waren gesneuveld en we hadden iets meer dan vijftig gewonden, maar het kamp van de Moren telde, zoals later werd vernomen, meer dan zestienhonderd doden. Achthonderd lijken kwamen de dagen daarna bovendrijven, ten voordele van onze matrozen, die ze ontdeden van hun kromzwaarden, dolken en gouden en zilveren ringen en andere sieraden. En het meest wonderlijke was nog wel dat veel van die doden doorboord waren met hun eigen pijlen.’


Vertaling Harrie Lemmens
Foto Ana Carvalho

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*