Met zijn onlangs verschenen derde roman, Coração sem medo, sluit de Braziliaanse schrijver Itamar Vieira Júnior zijn ‘Trilogie van de Aarde’ af, die begon met het meermaals bekroonde Torto Arado (‘Kromme ploeg’, Prometheus, 2022), dat ook de inspiratiebron was voor de theatervoorstelling Depois do silêncio van Christiane Jatahy (Holland Festival 2024), en werd voortgezet met Salvar o Fogo (2023). Een boek over onrechtvaardigheid en ongelijkheid, maar ook over de onverschrokkenheid van een moeder die op zoek is naar haar vermiste zoon.
Rita, caissière in een supermarkt en alleenstaande moeder van drie kinderen, belandt in een nachtmerrie wanneer Cid, haar oudste zoon, na een hevige ruzie het huis uit loopt en nooit meer terugkeert. Aanvankelijk denkt ze dat haar driftige puber wel met hangende pootjes zal terugkomen, maar al gauw komt Rita erachter dat er iets ernstigs is gebeurd en dat ze zelf in actie moet komen om haar zoon terug te vinden, ook al zet ze daarmee haar baan, haar relatie en zelfs haar leven op het spel. Ze struint lijkhuizen en politiebureaus af en laat zich door niets of niemand uit het veld slaan, ook niet wanneer ze wordt bedreigd door gewelddadige groepen die betrokken zijn bij de verdwijning van veel jongeren in Salvador. Ze stamt immers af van de sterke vrouwen die we kennen uit Torto Arado en is net als zij voor de duivel niet bang en vastbesloten om tot het eind toe te vechten voor gerechtigheid.
In onderstaand fragment krijgt de verdwijning van Cid aandacht in een lokaal tv-programma over vermiste personen.
‘Bent u zijn moeder?’ vraagt de presentator. Rita knikt bevestigend. Haar handen beven. ‘Hoeveel dagen is hij al vermist?‘
‘Vijf dagen’, antwoordt ze met trillende stem.
‘En hoe is hij verdwenen?’ De presentator vraagt de cameraman om even in te zoomen op de foto die de moeder van Cid voor haar borst houdt.
‘Hij wilde langsgaan bij een klasgenote bij ons in de wijk, maar ze was niet thuis. Op dat moment was er een politieactie aan de gang. Volgens een buurtbewoner hebben ze mijn zoon vastgegrepen en het shirt dat hij aanhad als kap over zijn hoofd getrokken. Daarna hebben ze hem meegenomen in het politiebusje.’
‘En bent u al bij de politie geweest om aangifte te doen?’
‘Ja, maar daar zeiden ze dat er niets bekend is over een politieactie, dat zijn naam niet voorkomt in het systeem. Mijn zoon is pas zestien. Ik wil weten waar hij is en wat ze met hem gedaan hebben…’
‘Als u een tip heeft over de verblijfplaats van Alcides Alves das Virgens, roepnaam Cid, kunt u contact opnemen met Polinter via het nummer dat u nu ziet op uw scherm.’
‘Ik wil nog iets zeggen’ onderbreekt Rita de presentator.
‘Onze tijd is helaas beperkt. We schakelen nu over naar de stu…’
‘Alstublieft, als iemand weet wat er is gebeurd, zeg het dan, bel naar Polinter. Alcides heeft een moeder, hij heeft broers, we wachten op hem. De politie moet zeggen waarom ze mijn zoon hebben meegenomen, ik wil weten waar hij is. De politie is er toch om ons te beschermen? Ik wil weten waarom ze mijn zoon hebben meegenomen.’ Rita’s stem klinkt als een insect dat uit een val probeert te ontsnappen.
De presentator haalt de microfoon weg bij Rita. ‘Zoals u kunt zien, hebben we hier een erg nerveuze moeder die wil weten wat er met haar zoon is gebeurd. Als u meer weet, belt u dan naar…’
Zo weinig tijd om te vertellen wie Cid was. Rita wilde vertellen dat haar zoon op zijn tweede al kon praten, en dat hij al goed kon lezen en schrijven toen hij vijfeneenhalf was. Een klein wonder wanneer je bedenkt dat zij die basisvaardigheden pas na haar twaalfde verwierf. Ze wilde vertellen dat hij in die tijd alles las wat los en vast zat: de opschriften in de bus, reclameborden, namen op de gevels van gebouwen, etiketten van verpakkingen. Rita droomde ervan dat haar oudste en de kinderen die na hem kwamen een beter leven zouden krijgen dan zij. Ze wilde ook vertellen dat hij dol was op voetbal – en dat hij haar jarenlang de kop gek had gezeurd om naar de voetbalopleiding van FC Bahia te mogen, iets wat ze had geweigerd omdat ze dat nergens voor nodig vond – maar dat hij sinds het begin van het jaar zijn zinnen had gezet op een carrière als muzikant. Ze wilde vertellen dat hij een liefhebber was van rapmuziek (maar ze zou niet voor de camera zeggen dat zij het vreselijk vond, al die scheldwoorden en vunzige teksten), maar dat hij ook van pagode en arrocha hield, haar favoriete muziekstijlen. Toch zou ze als moeder die het karakter van haar kinderen omschreef de verschillen in muzieksmaak of in temperament onvermeld laten, dat was allemaal niet belangrijk. Ze wilde alleen vertellen wat belangrijk was en het was belangrijk dat mensen zouden weten dat Cid een doodgewone jongen was, een opgroeiende puber die zich met vallen en opstaan door het leven worstelde. Ze wilde vertellen dat hij dromen had, dat hij soms fouten maakte maar ook veel dingen goed deed. Dat hij het hart op de juiste plaats droeg maar af en toe wat opstandig was, dat hij op zoek was naar zijn passie, dat gevoel dat ons kracht geeft en voortstuwt op ons levenspad – in de goede of de verkeerde richting.
Coração sem medo
Itamar Vieira Júnior
Dom Quixote, 2025
349 blz.
ISBN 978 972 20 8753 7
Vertaling fragment Marilyn Suy
Foto Ana Carvalho
Leave a Reply