Zon & Zeer – Pessoa in Görlitz

Door Harrie Lemmens


Een klinkerstraat met fraai gerestaureerde burgermanshuizen daalt tamelijk steil af naar de Neiße, de rivier die de grens vormt tussen Polen en Duitsland. Görlitz is de naam van de stad aan deze kant, Zgorzelec aan de overkant. Tot na de Tweede Wereldoorlog was het één geheel, toen kwam de DDR en vorderde Polen gebied terug, nu werken ze gescheiden weer samen.

Hier, in deze laatste straat, woont Franz-Peter van Boxelaer, Vlaams dichter en kunstkenner met een even karakteristiek als charismatisch voorkomen die ik begin jaren tachtig heb ontmoet tijdens mijn verblijf in Oost-Berlijn (zie mijn vorig jaar verschenen boek De Muur voorbij – Berlijnse fado). We smeedden destijds plannen voor het samenstellen van een bloemlezing met werk van jonge, tegendraadse, rebelse en ondergrondse, maar vooral goede dichters uit de DDR. We bezochten bijeenkomsten waar voorgedragen werd, spraken met de makers en maakten keuzes uit officiële en gestencilde publicaties. 

Het werd niets. Franz-Peter keerde terug naar zijn Brussel en Brugge, voltooide de bundel weliswaar in zijn eentje en vond geïnteresseerde uitgevers, maar toen in 1989 de Muur viel, verdampte ook onmiddellijk de belangstelling.

Ik was inmiddels naar een nieuw vaderland verhuisd, de Portugese taal, en in Lissabon viel mij al snel de frappante gelijkenis van mijn Belgische vriend met Fernando Pessoa op. Ze leken zo sterk op elkaar dat ik, toen ik na het vertalen van het Boek der rusteloosheid droomde van een verfilming van dat vreemde paspoort van Portugal, Franz daar meteen in rond zag lopen als Pessoa’s alter ego Bernardo Soares, de hulpboekhouder die al kijkend en peinzend door de Benedenstad zwerft (zie Licht op Lissabon). 

Ook dat werd niets en nu, zoveel jaren later, zit ik tegenover hem in Duitsland en vertelt hij over zijn ervaringen als Pessoa in Görlitz. ‘Kijk,’ wijst hij naar een getekend portret van Pessoa hoog aan de muur van zijn werkkamer vol ordners en mappen waarin hij de duizenden vellen papier van zijn talrijke projecten bewaart. Van computers moet hij niets hebben, zijn gedachten krijgen via zijn arm en vulpen vorm. ‘Kijk, dat hing op een onder andere aan Pessoa gewijde tentoonstelling hier, en een bezoeker keek naar mij, keek naar het portret en vroeg me of ik dat was. Ik heb de tekening toen voor een vriendenprijs kunnen kopen.’ 

Het bleef niet bij die ene keer dat de dichter werd aangezien voor hem. Of hij voor Portugals grootste moderne dichter. Alsof hij een vleesgeworden heteroniem was, of liever, de reïncarnatie van het homoniem zelf. Pessoa in Görlitz.

Doem-me a cabeça e o universo.
Mijn hoofd en de wereld doen zeer.
Fernando Pessoa 

Um novo sol já vai raiar.
Een nieuwe zon zal stralen.
Vinicius de Moraes

Foto Ana Carvalho

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.