Rafael Gallo – Fantoompijn

De Braziliaanse schrijver en musicus Rafael Gallo (São Paulo, 1981) won in 2022 de Prémio José Saramago met zijn roman Dor Fantasma. Hij debuteerde in 2012 met de verhalenbundel Réveillon e outros dias, die in Brazilië meteen in de prijzen viel. In 2015 volgde zijn roman Rebentar (2015). 

Dor Fantasma (‘Fantoompijn’) gaat over een virtuoze pianist, Rômulo Castelo, die geobsedeerd is door de Hongaarse componist Franz Liszt en zich elke dag opsluit in zijn studeerkamer om diens meesterwerk Rondeau Fantastique tot in perfectie te leren spelen. Het plan is om door Europa te gaan toeren en faam te verwerven als grootste vertolker van het stuk ooit. Maar het lot heeft andere plannen met hem…

Hieronder een fragment uit dit (in het Nederlands nog onvertaalde) boek. 


De studeerkamer. Niet het kantoor, zoals Marisa steeds zegt, maar hij neemt niet eens meer de moeite om haar te corrigeren. Met zijn vrije hand opent hij de enorme metalen deur halverwege de gang, tegenover de slaapkamers. Om die stalen deur, fundamenteel onderdeel van de geluidsisolatie, te installeren moesten de deurkozijnen worden verwijderd en moesten er stenen worden weggehakt om het gat groot genoeg te maken. Hij doet het licht aan en sluit de deur onmiddellijk achter zich. Zelfs het kleinste beetje tocht wordt tegengehouden door de afdichting. In deze hermetische ruimte kan de lucht zich ongehinderd vrij verplaatsen. Geluiden van buiten dringen de atmosfeer van deze kamer niet binnen en niets van wat hier binnen klinkt, vindt zijn weg naar buiten. De muren en het dak zijn dubbellaags geïsoleerd met glaswol; de zogeheten zwevende vloer bevindt zich boven het niveau van de verdiepingsvloer. De constructievloeren en wanden van het gebouw staan op geen enkele wijze in direct contact met de oppervlakten van deze geïsoleerde ruimte. Het raam waardoor je vroeger naar buiten kon kijken is aan het oog onttrokken door een nieuwe muur die voor de oude is opgetrokken. De studeerkamer: een ingemetselde brandkast midden in huis, een ondoordringbare veste. Zijn domein, het domein van Rômulo Castelo.

Hier staat de piano, een zwarthouten Steinway. Altijd smetteloos. Boeken en partituren op de plank, gerangschikt per thema en binnen elk thema op naam van de auteur in alfabetische volgorde. Slechts aan één kant van de kamer staan geen kasten of instrumenten; daar hangt het schilderij dat hij jaren geleden heeft verworven en dat zijn effect nog steeds niet is verloren: een replica van een portret van Franz Liszt, geschilderd door Lehmann. Rômulo is altijd gefascineerd geweest door dit portret, al sinds hij het als kind voor het eerst zag in een van de boeken van zijn vader. Toen is het zaadje geplant. Uit de mist van zijn geheugen doemt nog steeds het heldere beeld op van die ochtend waarop de wateren van de muziekgeschiedenis voor hem spleten: de pagina’s die voor hem, een jochie nog, opengeslagen lagen als de op wonderbaarlijke wijze gescheiden zee in het Oude Testament. Diezelfde afbeelding van de Hongaarse meester, waarop de wijsvinger van zijn vader rustte; de schitterende, messcherpe klank van die naam, uitgesproken door maestro George Castelo: Liszt. ‘Het summum van technisch pianospel’ volgens de oude man met zijn krulbaard. Zo werd de persoonlijke mythe voor zijn zoon geschapen: het technisch pianospel, een hoge berg die moest worden beklommen en, net als zoveel andere bergen op aarde, werd bewoond door een god. Liszt, aanbeden door Rômulo sinds zijn jeugd. 

Hij had die replica gekocht toen hij in Boedapest ging wonen. Hij was toen iets jonger dan de man op het schilderij en had door diens woonplaats gelopen met de bedoeling zijn eigen voetstappen in het spoor van de meester te zetten. Behalve hun gezamenlijke liefde voor de muziek waren er op dat moment nog andere schakels die de ketting van hun hemelse verbond vormden. Hij wilde een materiële bevestiging van die band en nam het portret overal mee naartoe, overal waar hij heen ging. Eerst naar Hongarije en uiteindelijk terug naar Brazilië. Inmiddels is hij een stuk ouder dan de man op de afbeelding, zo veel ouder dat hij zijn vader kon zijn. Maar zijn zoon Franz is uit ander hout gesneden, hij is het tegenovergestelde van Liszt. Met zo’n misleidende naam kun je je tegenover het portret alleen maar verontschuldigen, terwijl er geen verontschuldiging mogelijk is. Gelukkig bezit het schilderij genoeg krachtige elementen die dat ongemakkelijke gevoel wegnemen: het half verlichte gezicht van de meester, zijn ondoorgrondelijke blik, de vingers van zijn linkerhand, die uit de duisternis tevoorschijn lijken te komen, de lichtinval. Rômulo warmt zich op aan de aanblik van zoveel grandeur.

Uit zijn tas haalt hij de partituren die hij had meegenomen voor de uitvoering en zet ze terug in de kast. Hij tilt de klep op van het pianobankje en pakt de partituur van Rondeau Fantastique uit de opbergruimte eronder. Rômulo plaatst de bladmuziek op de houder, gaat zitten en kijkt naar de eerste bladzijde, waarop het tempo staat aangegeven: 120 tellen per minuut. Hij kent elke noot en elke aanwijzing van dit stuk uit zijn hoofd, hij hoeft de transcriptie niet voor zijn neus te hebben om het stuk te kunnen uitvoeren. Maar het maakt deel uit van het ritueel, van het eerbetoon. Hij concentreert zich op het aangegeven tempo en voelt hoe zijn lichaam en geest in bezit genomen worden.

Dankzij de geluidsisolatie maakt het niet uit hoe laat het is: als hij wil, kan hij tot ‘s morgens vroeg de passages in fortissimo blijven spelen. Of oneindig lang in alle stilte pauzeren zonder dat iemand buiten ook maar enig verschil merkt. Totale afzondering. Hij stelt de metronoom in op 120 bpm en luistert. 

Tik, tik, tik… de constante maat van perfectie.


Dor Fantasma


Rafael Gallo
Porto Editora, 2023

280 blz.
ISBN: 978-972-0-03638-4

 

 

Vertaling Marilyn Suy
Foto Ana Carvalho

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.