Andréa Zamorano – De gedeelde vrouw

Andréa Zamorano is een geboren carioca, maar woont al meer dan vijfentwintig jaar in Lissabon. Na een studie vergelijkende literatuurwetenschap in Rio de Janeiro en Lissabon werkte ze bij verschillende multinationals als communicatiemedewerkster. Sinds een aantal jaren is ze actief in de horeca (slow-food hamburgers en een café chantant in Lissabon). Ze heeft één roman op haar naam staan, A Casa das Rosas uit 2015. Voor het digitale blad Blimunda van de Fundação José Saramago schrijft ze een column, meestal in de vorm van een kort verhaal. In oktober 2022 was dat ‘De gedeelde vrouw’, waarin ze refereert aan Saramago’s roman De man in duplo.


‘Tertuliana’, stond er op de clip van het meisje achter de kassa in de supermarkt. Ze scande de pakken melk en koekjes, de rijst en het vlees snel en handig. Desondanks kon je zien dat ze zich niet prettig voelde. Als ze een keer meer last van haar rug had dan normaal herhaalde ze in zichzelf: dat ik me nu extra moe voel komt natuurlijk door de zware last van mijn naam. En dan stond ze op, stelde de hoogte van haar kruk wat bij en de piepjes van de streepjescodes tegen het rode afleesscherm keerden terug. Pinnen of cash? Wie was er nou zo gek om een kind op te schepen met zo’n stokoude naam, totaal uit de tijd?

Haar vader was zo gek geweest.

Het onzalige idee van Tertuliana’s verwekker zou haar voorgoed kentekenen, ook al was hij zelf slechts een paar maanden gebleven nadat haar moeder haar op de wereld had gezet. Omdat hij wel wist dat hij niet eeuwig zou blijven, had haar vader prozaïsch besloten ervoor te zorgen dat ze dagelijks aan hem zou denken, en dat deed hij door het meisje te vernoemen naar een personage uit een film die hij voorbij had zien komen op de televisie in zijn stamkroeg. Dat personage was Tertuliano Máximo Afonso, een saai en somberend mannetje dat een dubbelganger had. Tertuliana vond hem zielig maar ze was ook jaloers op hem.

‘Wat zou ik mij ook graag verdubbelen in plaats van me op te splitsen.’

De chef van haar ploeg liet alle lettergrepen van haar naam door de winkel galmen en rekte de laatste lang naar boven uit, waardoor de klemtoon helemaal verkeerd kwam te liggen. De naam uit een andere tijd trok donderend over de rij kassa’s en Tertuliana slaakte een diepe zucht en kneep heel even haar ogen dicht, daarna glimlachte ze geforceerd tegen de klant voor haar, die dat korte gruwelen niet eens had opgemerkt. Ze had liever dat ze haar ‘T’ noemden, dat wist haar chef maar al te goed. Eén letter was genoeg om haar volledig aan te duiden. 

Nu zat ze in de bus op weg naar huis. Waar ze die ochtend, toen ze niet wist hoe ze het had van de pijn, niet eens weg had moeten gaan. Als ze niet dat Spartaanse verantwoordelijkheidsbesef had gehad dat haar moeder er bij haar in had geramd, zette ze geen voet, echt geen voet meer in die rotwinkel. Het personeel kreeg niet eens korting, al dat eten dat bijna niet meer houdbaar was, tien procent eraf zou al een boel schelen. Dacht je nou werkelijk dat die lui ons iets zouden geven… kind, hou toch op. Ik kan niet ophouden, ik heb kinderen die iedere dag moeten eten.

Ze kwam laat thuis. De bus had vertraging en ze had haar overstap gemist. De kinderen zaten te wachten op hun moeder om voor hen te koken. Toen ze haar door het raam zagen aankomen met de plastic tassen, renden ze naar de voordeur. Hoe klein ze ook nog waren, ze hielpen dapper mee, de oudste zorgde voor de jongste. Zo sloegen ze zich erdoorheen. Ze gaf de twee een zoen en een aai over de bol. 


Vanaf de voordeur liep ze meteen door naar de keuken. 

Ze smeerde boter op een snee brood en gaf elk van de twee een helft om de ergste honger te stillen terwijl zij voor het koken nog gauw even de was zou doen. Tertuliana besefte dat ze zich daarvoor op zou moeten splitsen. Ze probeerde het te vermijden, deed het niet van harte, maar de vermoeidheid dwong haar. En dus ging ze in de keuken met haar rug tegen de muur staan, boog voorover alsof ze vreselijk buikpijn had, kromp nog wat meer ineen en er verscheen een andere Tertuliana naast haar die er precies hetzelfde uitzag maar wel twee keer zo klein was. Die tweede Tertuliana liep naar de wasmachine en verdeelde het wasgoed in hoopjes bont en wit. 

Dat opsplitsen van haar had natuurlijk wel een prijs. Nou ja, is er iets in het leven waar geen prijskaartje aan hangt? Alleen de glimlach van een kind met een volle buik kon zo’n offer waard zijn. Vergeet niet dat Tertuliana’s vader haar niet alleen had opgescheept met die naam, maar haar ook in de steek had gelaten. En de vader van haar kinderen had zich eveneens uit de voeten gemaakt toen de jongste geboren was. En zo was zij, die er als kind van had gedroomd om het nieuws van acht uur te lezen op de televisie, daar achter een plastic clip beland. Voor wie de moeite deed om te kijken.

Nu nog eten koken voor de kinderen terwijl de wasmachine draaide, maar omdat ze half zo klein was geworden, moest Tertuliana een krukje pakken om bij het fornuis te kunnen. Terwijl ze driftig in de pannen stond te roeren, kwam de oudste bij haar met een schrift in zijn handen en stelde haar vragen waarvoor ze diep in haar geheugen moest duiken. Ze wist niet zeker of ze het nog wist, maar omdat ze niet wilde dat haar kinderen ook maar iets merkten van haar ellende, gaf ze de jongen voorrang. 

En ze moest opnieuw diep vooroverbuigen, ineenkrimpen, pijn voelen en zich opsplitsen. Nu was ze nog maar de helft van de helft van haar lengte. Ze vroeg haar zoontje om zijn schrift even weg te leggen en de trapleer te halen die naast de achterdeur stond. Ze liet een Tertuliana achter op de vierde tree om door te gaan met koken en liep met haar zoontje mee om hem te helpen.

Dat zoontje maakte het niets uit dat hij een compacte versie van zijn moeder had. Hij vond het zelfs wel leuk en Tertuliana deed alsof wat ze gedaan had geen gevolgen had, om hem niet op te zadelen met haar tegenslagen. Ze vroeg hem om haar op te tillen en op de keukentafel te zetten, zodat ze hem kon helpen met zijn huiswerk.

Intussen was de Tertuliana van de wasmachine al bezig de kamer aan kant te maken waar ze later zouden gaan slapen, de twee jongens in het echtelijke bed (dat had toch die functie niet meer), de Tertuliana’s gedrieën op de eenpersoonsmatras die ze op de tegelvloer onder het raam had geschoven. Daar zouden ze de hele nacht in alle rust doorbrengen. Als om halfzes de wekker afging voor een nieuwe werkdag zou Tertuliana weer één iemand zijn. Eén iemand ja, maar wel twee millimeter kleiner.

Hoe vaker ze zich opsplitste, hoe kleiner ze werd. Ze was dan ook bang voor de dag waarop ze zo klein zou zijn dat het geen zin meer had om zichzelf op te splitsen. Ze zou dan zo klein zijn dat ze zelfs met alle meubelstukken in huis op elkaar gestapeld nergens bij zou kunnen. Kon ik me maar vermenigvuldigen in plaats van me te delen. Nee, mannen hadden toch maar geluk. Wat droomde ze er zelf van om opnieuw te beginnen, een nieuwe liefde, een loopbaan bij de televisie, ook al mocht ze het achtuurjournaal niet doen, tegelijk een ander en zichzelf te zijn, net als Tertuliano. En de kinderen? Wat zou er van hen worden? Wat zou er zonder hen van haar worden in haar nieuwe leven? Misschien vermenigvuldigde ze zich daarom wel niet. Wie weet was dat haar levenslot wel, zich net zolang delen tot ze helemaal verdwenen was.

De dag daarna zou ze gebukt gaan onder die angst, ze moest op tijd maar kleiner geworden op haar werk komen. Niemand keek er ervan op. Het was gewoon een rare tic van Tertuliana. Stel je voor zeg! Zoiets kon alleen iemand met zo’n aanstellerige naam bedenken, werd er gefluisterd onder de collega’s, die altijd onder de indruk waren geweest van haar praatjes.

Op een van die ochtenden als zoveel andere keek de chef naar Tertuliana en zag hij dat ze zo klein was dat hij dacht dat ze niet meer zo’n lange naam kon dragen. Goed dan, dan wordt het ‘T’. Maar pas op, als je niet meer met je vingers bij het toetsenbord kunt komen ben je je baan kwijt.

Vertaling Harrie Lemmens
Foto’s Ana Carvalho

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.