Taal en ziel

Zon & Zeer

nascimento brasil

 

Doem-me a cabeça e o universo.
Mijn hoofd en de wereld doen zeer.
Fernando Pessoa

Um novo sol já vai raiar.
Een nieuwe zon zal stralen.
Vinicius de Moraes

Door Harrie Lemmens

Sinds kort wordt er geen Portugees meer gedoceerd aan de Nederlandse universiteiten (met een kleine uitzondering voor Leiden, waar nog wat Brazilië op het programma staat). Het doet zeer dat de Portugese taal weggesaneerd is. Dat er geen studenten meer worden opgeleid om zich te verdiepen in structuur, gebruik en verspreiding van een taal die door een kwart miljard mensen wordt gesproken. Dat de rijke geschiedenis en literatuur van Portugal, Brazilië, Angola, Mozambique, Kaapverdië, São Tomé e Príncipe, Guiné Bissau, Goa, Macau en Oost-Timor geen thema meer vormen aan de alma mater. Dat er ondanks vroegere vijandelijke banden en huidig vriendelijk handelsverkeer geen noodzaak wordt gevoeld om ook op wetenschappelijk niveau contacten en interesse te handhaven.

Dat doet zeer
Maar wacht, in Amsterdam is een hoogleraar actief die de helft van zijn tijd taalkundig onderzoek doet naar Romaanse talen, dus Italiaans, Frans, Spaans en Portugees, en de helft naar Braziliaanse indianentalen. ‘De eigen taal is de ziel van een volk,’ zegt Leo Wetzels in een drie pagina’s lang interview in de Volkskrant (6 juni 2015). Groot gelijk. Daarom wil deze weldoener een groep indianen de taal teruggeven die al twee eeuwen geleden in het spinnenweb van de tijd is blijven hangen. Omdat de Tapeba’s, zo heten ze, alleen met een eigen taal aanspraak kunnen maken op een bepaald grondgebied. Hij puzzelt met behulp van klanken van verwante groepen een kunsttaal voor hen in elkaar die vervolgens onderwezen moet worden, zodat binnenkort, halleluja, weer mensen zich kunnen opsluiten in hun ziel.

Taal is de ziel van een volk
De Amsterdamse universiteit, die geen budget heeft voor de Portugese taal, omdat ze er het nut niet van inziet, betaalt een hoogleraar om de helft van zijn kostbare tijd te besteden aan knutselwerk voor een doelgroep van zevenduizend zielen. Met als droom dat er over veertig, vijftig jaar weer Nheengatú wordt gesproken langs de Braziliaanse kust. De wil om het belang van de inheemse talen vooral maar te onderstrepen, leidt tot rare uitspraken als: ‘Het indiaanse woord pedasu is terug te vinden in het Portugese woord pedaço, stuk.’ Zou het niet omgekeerd zijn, professor? Pedaço stamt immers af van het Latijnse petaccium, leren etymologische woordenboeken ons. Maar die zullen de kluit wel imperialistisch belazeren.
Nobel van dr. Wetzels om de Pateba’s hun ziel terug te geven. En hoe doet de Nederlandse geleerde dat? De Nederlandse geleerde doet dat in het Engels. Hij spreekt en schrijft binnen zijn leeropdracht geen woord Nederlands. Onze Faust verkwanselt zijn eigen talige ziel om een dialect niet eens te redden, maar te verzinnen.

 

Foto: Ana Carvalho

 

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*